Cfare eshte ne te vertete nje shkas
Nje shkas eshte cfaredo stimuli qe aktivizon nje reagim emocional joproporcional me situaten. Fjala kyce eshte joproporcional. Me u zemru kur dikush te pret rrugen eshte reagim. Me u zemru aq shume sa ti ndjekesh me makine per tri kilometra dhe te dridhen duert per nje ore eshte shkas.
Shkasesit nuk jane te rastesishem. Jane konsistent. Te njejtat lloje situatash nxisin te njejtat reagime emocionale, sepse shkasi nuk ka te beje me momentin e tanishem. Ka te beje me nje plage te vjeter qe momenti i tanishem e prek.
Nje shkas ka tri pjese:
- Stimuli: Cfare ndodhi jashte. Dikush ngriti zerin. Te perjashtuan nga nje grup. More kritike.
- Plaga: Pervoja origjinale me te cilen lidhet. Nje prind qe bertiste. Refuzim ne femijeri. Nje mesues qe te turperoi.
- Reagimi: Cfare ben automatikisht. Mbyllesh. Shperthen. Terhiqesh. Bjen ne pelqyes-te-gjitheve.
Shumica e njerezve shohin vetem stimulin dhe reagimin. U ik plaga ne mes. Aty jeton harta.
Si te ndertosh harten tende te shkasesve
Nje harte shkasesh eshte nje regjistrim i shkruar i modeleve te tua. Nuk mundesh me ndryshu ate qe nuk mundesh me pa. Kjo e ben te padukshmen te dukshme.
Per dy jave ne vazhdim, regjistro cdo here qe ke nje reagim te forte emocional. Shkruaj:
- Daten dhe oren.
- Cfare ndodhi. Vetem faktet. "Partnerja ime tha qe ishte shume e lodhur per te folur."
- Cfare ndiva. Emertoje emocionin. Zemrim. Refuzim. Turp. Panike.
- Cfare bera. Reagimi yt automatik. U ktheva ashper. Rashte ne heshtje. Mora telefonin. Dola nga dhoma.
- Intensiteti (1-10). Sa i forte ishte reagimi ne krahasim me ate qe ndodhi ne te vertete?
- Cfare me kujton kjo. A lidhet me nje kujtim ose model te vjeter? Kjo eshte opsionale por e fuqishme.
Pas dy javesh, lexoji shenjimet. Do te shohesh grumbullime. Te njejtet shkases, te njejtat emocione, te njejtat reagime. Keto grumbullime jane modelet e tua. Jane te parashikueshme. Dhe e parashikueshme do te thote e ndryshuesshme.
Pese kategorite ma te zakonshme te shkasesve
Ndersa harta e secilit eshte unike, shumica e shkasesve bien ne pese kategori:
1. Shkasesit e refuzimit. Me u perjashtue, injorua, ose perbuzur. Reagimi: kapje, terhiqje, ose mbipunim per te fituar miratimin.
2. Shkasesit e kontrollit. Me u ndi i kontrolluar, i bllokuar, ose me te thane cfare te besh. Reagimi: kundershtim, rebelim, ose rezistence pasive.
3. Shkasesit e turpit. Me u kritikue, korigjue, ose ekspozue. Reagimi: terbohem, mbrojtje, ose mbyllje totale.
4. Shkasesit e braktisjes. Dikush po largohet, nuk eshte i disponueshem, ose po terhiqet. Reagimi: panike, sjellje protestuese, ose terhiqje paraprake.
5. Shkasesit e padrejtesise. Padrejtesi, mosrespektim, ose premtime te thyera. Reagimi: zemrim e drejtuar, mbajtje e llogarive, ose inat.
Me dite kategorine tende primare te jep nje avantazh. Kur e ndjen emocionin qe ngrihet, mundesh me pyte: "A eshte ky shkas refuzimi? Apo ndodhi dicka vertet refuzuese?" Ajo pyetje krijon pauzen qe parandalon spiralin.
Perdorimi i hartes per tu pergjigj ne vend se me reagu
Harta nuk eshte zgjidhja. Eshte vija e nisjes. Kur i di modelet e tua, mundesh me i nderprere.
Para shkasit: Rishiko harten. Diji tri shkasesit e tu kryesor. Kur hyn ne situata ku keto shkases jane te mundshme, ji ne alarm. Nje takim me nje shef kritikues. Nje bisede me nje partner te larget. Nje darke familjare. Pergatitja eshte gjysma e betejse.
Gjate shkasit: Kur emocioni ngrihet, emertoje modelin. "Ky eshte shkasi im i refuzimit. Intensiteti po ngjitet. Levizja ime automatike eshte me u terhequr." Emertimi ne kohe reale e thyen autopilotin. Kalon nga reagim ne vezhgim.
Pas shkasit: Shtoje hyrjen ne harte. Shenoj cfare bere ndryshe, nese bere dicka. Ndjeke progresin me kohe. Do te fillosh me pa qe numrat e intensitetit bien. Jo sepse shkasesit zhduken, por sepse i kap ma shpejt dhe pergjigjeshe me ma shume zgjedhje.
Qellimi nuk eshte me eliminue shkasesit. Je njeri. Gjera do te te aktivizojne. Qellimi eshte me zvoglue boshllekun mes shkasit dhe vetedijes aq shume sa te pergjigjesh nga i rrituri qe je, jo nga plaga qe mban.